CORNELISZ van Haarlem, Cornelis, Maler, * 1562 in Haarlem, † daselbst 11.11. 1638. - In jungen Jahren weilte C. in Nordfrankreich - Rouen - und in Antwerpen. Stilbildend wurde für ihn das Vorbild Bartholomäus Sprangers. C. ist einer der führenden Vertreter des holländischen Manierismus. Seine Spätwerke gehören dem Frühbarock an.
Werke: Der bethlehemit. Kindermord, 1591 (Haarlem, Frans-Hals-Museum); Schützenfestmahl, 1583 (ebd.); Haarlemer Schützengilde, 1599 (ebd.); Der verlorene Sohn, 1604 (Hartford/Connecticut, Wadsworth Atheneum); Das Goldene Zeitalter, 1596 (Berlin, Schloß Grunewald); Venus, Bacchus u. Ceres, 1614 (Dresden Gemäldegalerie); Der bethlehemit. Kindermord, 1590 (Amsterdam, Rijksmuseum); Adam u. Eva, 1592 (ebd.); Sintflut, 1592 (Braunschweig, Landesmuseum).
Lit.: Friedrich Wedekind, C. C. v. H. (Diss. Leipzig), 1911; - W. Stechow, C. v. H. en de Hollandsche Laat-Manieristische schilderkunst, in: Elsevier's geillustreed maandschrift 90, 1935, 73; - J. Bruyn, Een keukenstuk van C. C. v. H., in: Oud-Holland 66, Amsterdam 1951, 45; - Kindlers Malerei Lex. I, Zürich 1964, 788; - Thieme-Becker VII, 427.