Verlag Traugott Bautz
www.bautz.de/bbkl
Zur Hauptseite
Bestellmöglichkeiten
Abkürzungsverzeichnis
Bibliographische Angaben für das Zitieren
Suche in den Texten des BBKL
Infobriefe des aktuellen Jahres

NEU: Unser E-News Service
Wir informieren Sie vierzehntägig über Neuigkeiten und Änderungen per E-Mail.

Helfen Sie uns, das BBKL aktuell zu halten!



Band XVII (2001)Spalten 1113-1118 Autor: Matthias Schnettger

PAPEBROCH [Papebrochius, Papebrock, van Papenbroeck], Daniel, Bollandist, * 17.3. 1628, † 28.6. 1714 ebd. - P. begann seine Ausbildung am Jesuitenkolleg seiner Heimatstadt und belegte anschließend, von 1644 bis 1646, in Douai Vorlesungen in Philosphie. Durch die Begegnung mit Jean Bolland, der in dem begabten jungen Mann einen potentiellen Nachfolger erblickte, wurde sein Wunsch zum Eintritt in den Jesuitenorden geweckt, den er im Alter von 18 Jahren vollzog. Nach dem Studium der Theologie 1658 in Leuven zum Priester geweiht, wurde er von den Ordensoberen alsbald in seine Heimatstadt abgeordnet, wo er seit 1660 als Mitarbeiter Bollands an der Abfassung der »Acta Sanctorum« beteiligt war. In diesem Kontext unternahm er mehrere Forschungsreisen, so zusammen mit Gottfried Henschen 1660-1662 nach Deutschland, Italien und Frankreich (beschrieben in seinem zum Teil in moderner Edition vorliegenden »Iter Italicum«). In seiner nahezu fünfzig Jahre währenden Arbeit an den »Acta Sanctorum« wirkte er an 18 Bänden dieses Werks mit (1.3.-5.6.). Unter seinem Einfluß erfolgte eine Modifikation und Erweiterung des ursprünglich von Bolland entwickelten, streng am Kalender und den einzelnen Heiligenviten orientierten Konzepts, indem nunmehr auch zusammenfassende Arbeiten in die »Acta« inseriert wurden, z. B. P.s Geschichte der Päpste (»Propylaeum ad septem tomos maii«) und seine »Ephemerides Graecorum et Moscorum« (maii, t. I). Besondere Bedeutung auch für die allgemeine historische Forschung erlangte P. durch sein »Propylaeum antiquarium circa veri et falsi discrimen in vetustis membranis« (aprilis, t. II; 1675). In Auseinandersetzung mit dieser Abhandlung entwickelte Jean Mabillon 1681 in »De re diplomatica« die Grundsätze der neuzeitlichen Diplomatik, denen auch P. beipflichtete und die er für seine Forschungen übernahm. An dem Kampf, den andere unter seinem Namen gegen Mabillon aufnahmen, beteiligte er sich nicht. Im Zuge seiner Arbeit an den »Acta Sanctorum« scheute P. nicht vor Kritik an Traditionen zurück. Folgenreich für ihn wurde v.a. sein in dem Abschnitt über den hl. Adalbert, Patriarch von Jerusalem, geführter Beweis, daß die Tradition des Karmeliterordens, sich auf den Propheten Elias zurückzuführen, jeder historischen Grundlage entbehrte, was zu einem mehrjährigen Federkrieg und zu einer Anzeige P.s bei der Inquisition führte. Alle Verteidigungsbemühungen scheiterten, und am 25. Oktober 1695 wurden die von Henschen und P. verfaßten Bände der »Acta Sanctorum« durch die Inquisition von Toledo verurteilt (die südlichen Niederlande unterstanden damals der Spanischen Krone). Die Bemühungen in Rom um eine Aufhebung des Urteils gestalteten sich schwierig und führten erst 1715, ein Jahr nach dem Tod P.s, zum Erfolg. 1709 zog sich P. von der Arbeit an den »Acta Sanctorum« zurück. Seine letzten Lebensjahre widmete er der Arbeit an einer monumentalen Geschichte seiner Heimatstadt, die er aber nicht mehr vollenden konnte. Durch sein Werk kommt P. nicht nur für die Kirchengeschichtsschreibung im engeren Sinne, sondern auch für die Entwicklung der neuzeitlichen Historiographie im allgemeinen ein bedeutender Rang zu.

Werke: Ad Felicem Zacchiam: post caesum in propugnatione Cabdiae fulium Josephum Rondinium altero filio Natali Rondinio orbatum. Non posse etiam vitam brevem dici, quam numeris omnibus virtus et doctrinae absolverint, [o. O.] 1660; Johannes Bollandus/Gottfried Henschen/D. P., Breves notitiae triplicis status ecclesiastici et singularii, excerptae ex actis Sanctorum ..., Antwerpen 1668.- AS martii I-junii IV, Antwerpen 1668-1707 (mehrere Neuauflagen); Actae Vitae S[ancti] Ferdinandi Regis Castellae, Antwerpen 1684; Paralipomena addendorum, mutandorum, in conatu chronico histor. ad Catalogum Rom. Pontificium, o. O. 1685; Non vera Origo atque Successio Sacri ordinis Carmelitani in confirmationem, verae originis atque successionis eiusdem historico chronologice demonstrata, Antwerpen 1698; Protestatio iterata de Silentio circa primaevam sacri ordinis Carmelitani institutionem et antiquitatem sempre sibi optato, nunc demum inviolabiliter tenendo, Antwerpen 1698; Elucidatio historica actorum in controversia super origine, antiquitate, & historiis Sacri Ord. B. M. de Monte Carmeli, inter quosdam illius & Societatis Jesu scriptores, Acta Sanctorum illustrare professos; quae est pars 3. & ultima Responsium Danielis Papebrochii ad exhibitionem errorum ..., Antwerpen 1698 = Responsio ... ad Exhibitionem Errorum per adm. R.P. Sebastianum a S. Paulo Ord. Carmelitani evulgatam anno 1693 Coloniae, Bde. 1-3, Antwerpen 1696-1698; Vera origine ... del Sacro ordine Carmelitano, o. O. o. J.; Dissertationes de forma pallii cum quibusdam observationibus et figuris aerii incisis, in: Johann Georg Pertsch, Tractatio canonica de origine et auctoritate Pallii Archiepiscopalis ..., Helmstedt 1754; Annales Antverpienses ab urbe condita ad annum M.DCC. Collecti ex ipsius civitatis monumentis publicis privatisque latinae ac patriae linguae iisque fere manu exaratis, hrsg. von Franz Hendrik Mertens und Ernest Buschmann, Antwerpen 1845-1848; Synopsis Annalium Antverpiensium / ex publicis privatisque AC Ferme Manuscriptis Monumentis collectorum a Daniel Papebrochius, edidit Ign. Van Spilbeeck I. V.S.O.P., Antwerpen 1884; Voyage littéraire des Pères Godefroid Henschenius et Daniel Papebrochius en l'année 1668, in: Analectes pour servir à l'histoire ecclésiastique de la Belgique 4 (1867), 337-348; [Gottfried Henschen/D. P.,] Eine Gelehrtenreise durch Mainfranken 1660, hrsg. von Gottfried Engel und Max H. von Freeden, Würzburg 1952 (auch: als: Mainfränkische Hefte 15); - Letters of Daniel Papebroch, S.J., to Francis Harold, O.F.M., hrsg. von Fegal Grannell, in: Archivum Franciscanum Historicum 59 (1966), 385-455; Trois lettres du Bollandiste Papebroch à l'abbaye d'Averbode en 1694, hrsg. von Pl. Lefèvre, in: Analecta Praemonstratensia 42 (1966), 117; Süd- und Welschtiroler Kunstdenkmäler im 17. Jahrhundert. Erstedition und Übersetzung eines lateinischen Reiseberichts des Bollandisten Daniel Papebroch, hrsg. von Udo Kindermann, in: Der Schlern 66 (1992), 17-42.

Lit.: Harpocrates Carmelitanus Rdo. P. Papebrochio ... impugnatore, Köln 1681; - Valentinus a Sancto Amando, Heroica Carmeli regula, a sanctissimo Dei Propheta Elia vita et exemplo tradita ..., Köln 1682; - ders., Prodomus Carmelitanus, sive R.P. Danielis Papebrochii Jesuitae, acta sanctorum colligentis: erga Elianum Carmeli ordinem sinceritas velitatim et remissive discussa, e majori opere, Elias Heroicus inscripto, excerpta, Köln 1682; - Justus Camus, Novus Ismael sive Daniel Papebrochius Jesuita omnes impugnans ... Augsburg 1683; - Lettre du S.r N... [Du Cange], conseiller du roy etc., à son amy Monsieur Antoine Wion d'Herouval très renommé entre les sçavans de France au sujet des libelles qui de temps en temps se publient en Flandres contre les RR.PP. Henschenius et Papebrochius, jésuites, Antwerpen 1683; - Petrus Fischer, Jesuiticum Nihil P. Papebrochio Jesuitae, Super ipsis cum Carmelitis quoad Ordinis illius historiam Controversia, Carmelitis Scriptis convicto, & ad silentium redacto demonstratum, Salzburg 1685; - D. J. D., Detita Papebrochiana sive pallinodiae cantatae & cantandae a Daniele Papebrochio, Köln 1688; - Christianus Del Mare, Papebrochius jesuita historicus coniecturalis bombardizans in actis sanctorum S. Lucam ... restinctus, Salzburg 1688; - Sebastianus a Sancto Paulo, Exhibitio errorum, quos P. Dan. Papebrochius S.J. suis in notis ad Acta Sanctor. commisit contra Christi Domini paupertatem, Köln 1693; - ders., Appendix ad Motivum iuris pro libro a 10 doctoribus Lovaniensibus approbato, cui titulus: Exhibitio errorum ..., Antwerpen 1694; - ders.; Memoriale pro sacro-sancta sede apostolica ... exhibitum in quo refutantur responsiones R.P. Danielis Papebrochii, Antwerpen 1697; - ders., Synopsis quaestionum curiosarum, historico-theologicarum, tractatarum in Responsione ad Exhibitionem errorum Danieli Papebrochio imputatorum, Antwerpen 1697; - Gaspar Ibañez de Segovia Perlata y Mendoza, Examen divinitatis quam in Carmelo Vespasianus consuluit, sive C. Suetonii Tranquilli locus de Deo Carmelo, Interprete Dan. Papebrochio, Antwerpen 1698; - Nicolaus Rayaeus, Examen juridico-theologicum Praeambulorum adm. R.P. Sebastiani a S. Paulo ad exhibitionem errorum, Danieli Papebrochio S.I.T. ab illo imputatorum, tribus responsionum partibus praeponendum, Antverpiae 1698; ders., Responsio ad memoriale in quo F. Sebastianus a S. Paulo adversus Acta Sanctorum et personam R.P. Danielis Papebrochi accusationes sua reiterat, Antwerpen 1699; - Antonius Xaramilius, Apologia pro veritate contra varias imposturas & accusationes publicas, Hispanice vulgatas adversus personam & libros P. Danielis Papebrochii ipsumque Societatis Jesu Institutum, Antwerpen 1698; De Actis Sanctorum epistola Conradi Janningi ad superiores Societatis Jesu per provinciam Flandro-Belgicam in obitu R.P. Danielis Papebrochii eiusdem Societatis hagiographi, in: AS Iunii, t. VI, Antwerpen 1715, 1 f.; - Johannes Pinius, Historia de vita, gestis, operibus ac virtutibus R. P. Danielis Papebrochii ..., in: ebd., 3-22; - L. M., Lofrede van Daniel Papebroeck uitgesproeken bij de plaatsing van's mans borstheeld in den Burgerkring te Antwerpen, Brüssel 1860; - Sommervogel 6, 178-185; - P. Alb. Poncelet, S.I., Mabillon et Papebroch, in: Melanges et documents publies à l'occasion du 2e centenaire de la mort de Mabillon, Lüttich 1908; - BnatBelg 16, 581-589; - Mario Battistini, I padri bollandisti Henschenio e Papebrochio a Roma nel 1660-61, in: Archivio della R. Società Romana di Storia Patria 53-55 (1930-1932), 1-90; - ders., I padri bollandisti Henschenio e Papebrochio a Milano nel 1662, Milano 1931 (auch in: Archivio Storico Lombardo 58 [1931]); - ders., I padri bollandisti Henschenio e Papebrochio nel Veneto nel 1660, Venezia 1931; - ders., I padri bollandisti Henschenio e Papebrochio nell'Umbria nel 1660, in: Miscellanea Francescana 34,1 (1934) 53-59; - DSp 12, 166 ff.; - Cath 10, 553 ff.; - Maurice Coens, Papebrochius, in: AnBoll 60 (1942), 16; - ders., Une question de Papebroch à Leibniz sur la translation en Saxe du B. Raban Maur, in: ebd. 87 (1969), 411-415; - Hippolyte Delehaye, L'oeuvre des Bollandistes à travers trois siècles, 1615-1915, Brüssel 19592; - Paul Peeters, L'oeuvre des Bollandistes, Brüssel 19612; - David Knowles, Great historical enterprises. Problems in monastic history, London u. a. 1963; - Hildegard Dussler, Daniel Papebrochs Reisebericht von 1660 (über Nürnberg, Ellingen, Weißenburg und Eichstätt), in: ZBKG 44 (1975), 59-97; - Karl Hausberger, Das kritische hagiographische Werk der Bollandisten, in: Georg Schwaiger (Hrsg.), Historische Kritik in der Theologie, Göttingen 1980, 210-244; - Siegfried Hofmann, Historischer Kommentar zu Daniel Papebrochs Bericht über Ingolstadt, in: ZBLG 50 (1981), 57-65; - Udo Kindermann, Ingolstadt im Jahre 1660 (nach D. Papebroch), in: ebd., 29-55; - Roland G. Musto, Daniel Papebroch, S. J., and the Letters of Angelo Clareno, in: Archivum Franciscanum Historicum 79 (1986), 392-410; - Biografisch Archief van de Benelux, München 1994, 519, 356-379 (Microfiches); - LThK3 7, 1324 f.; - Bernard Joassart, Emmanuel Schelstrate et les Bollandistes. Lettres inédites à Daniel Papebroch, in: AnBoll 116 (1998), 362-383; - Andreas Merkt, Art. Acta Sanctorum, in: Lexikon der theologischen Werke, Stuttgart (im Druck).

Matthias Schnettger

Literaturergänzung:

1998

Bernard Joassart, Daniel Papebroch et Thierry Ruinart. Une lettre inédite du Bollandiste au Mauriste, in Analecta Bollandiana, 116 (1998), 161-165; - ders., Une lettre inédite de Benedetto Bacchini à Daniel Papebroch, in Analecta Bollandiana, 116 (1998), 158-160; - Cesare Pasini, Jean Pien, D.P. e il codice Ambrosianus B 1 inf., in: AnBoll 116.1998, S. 355-360;- Noël Golvers, D. Papebrochius, S.J. (1628-1714), Ph. Couplet (1623-1693) en de Vlaamse jezuïtenmissie in China, in Ad Majorem Dei gloriam. Jezuïten in der Nederlanden, 14 (1998), p. 39-50; -

1999

Bernard Joassart, D.P. et Raymond Capizucchi, maitre du sacré palais. Un prélude à la querelle autour des origines carmélitaines, in: Dass. 117.1999, S. 369-371;-

2004

Bernard Joassart, Daniel de la Vierge, les Bollandistes et les origines carmélitaines, in: Dass. 118.2000, S. 387-398; - Noël Golvers. Daniel Papebrochius, S.J., and his Proempticon to three flemish jesuits leaving for the China mission (Louvain, 2 december 1654), in D. Sacré et G. Tournoy, Myricae. Essays on neo-latin literature in memory of Jozef Ijsewijn (= Supplementa humanistica Lovaniensia, XVI), Leuven, 2000, p. 537-564; -

2005

Bernard Joassart. Pierre-François Chifflet, Charles Du Cange et les Bollandistes. Correspondance (= Tabularium hagiographicum, 4), Bruxelles, 2005; - Bernard Joassart. Pierre-François Chifflet, Charles Du Cange et les Bollandistes. Un nouveau volume du Tabularium hagiographicum, suivi d'une lettre partiellement inédite de Papebroch à Du Cange, in Analecta Bollandiana, 123 (2005), 185-189; -

2006

B. Joassart, Henschen et Papebroch en France en 1662. Savoie - Dauphiné - Normandie - Flandres, in Analecta Bollandiana, 124 (2006), p. 93-150; - Bernard Joassart. Henschen et Papebroch à Paris en 1662, in Analecta Bollandiana, 124 (2006), p. 359-400; -

2007

Pierre Gasnault, Nouveau document sur le voyage en France d'Henschen et P. en 1662, in: AnBoll 125.2007, S. 415-417.

Letzte Änderung: 19.12.2009