Verlag Traugott Bautz
www.bautz.de/bbkl
Zur Hauptseite
Bestellmöglichkeiten
Abkürzungsverzeichnis
Bibliographische Angaben für das Zitieren
Suche in den Texten des BBKL
Infobriefe des aktuellen Jahres

NEU: Unser E-News Service
Wir informieren Sie vierzehntägig über Neuigkeiten und Änderungen per E-Mail.

Helfen Sie uns, das BBKL aktuell zu halten!



Band XII (1997)Spalten 1432-1436 Autor: Klaus-Gunther Wesseling

VINZENZ (Vincentius) von Lerin[um] (Lérins), gallischer Theologe, † vor 450 (um 435?). V.' Biographie liegt weitgehend im Dunkeln. Nach einer Militärlaufbahn (variis ac tristibus saecularis militia turbinibus, Genn., de vir. ill. 65) läßt sich V. im Umkreis der Klosterschule von Lerinum (heute: St. Honorat bei Cannes) nieder, wo er als Priester wirkt. Gennadius (s.d.) erwähnt V.' ausgezeichnete biblischen und dogmengeschichtlichen Kenntnisse. Unter dem Pseudonym Peregrinus verfaßte V. zwei Commonitoria, von denen aber eines verschollen ist. Im traditionsgeschichtlich von »De praescriptione haereticorum« Tertullians (s.d.) abhängigen und gewöhnlich »Commonitorium« (s.u.) genannten »Tractatus pro catholicae fidei antiquitate et universitate adversus profanas omnium haereticorum novitates«, der 434 verfaßt wurde, aber von Poirel (s.u.) Marius Mercator (s.d.) zugeschrieben wird, definiert V. axiomatisch das katholische Traditionsprinzip (in ipsa item catholica ecclesia magnopere curandum est, ut id teneamus quod ubique, quod semper, quod ab omnibus creditum est. hoc est etenim vere proprieque catholicum [2,5]) mit seinen drei Kriterien für rechtgläubige Kirchenlehre (universitas, antiquitas, consensio); sein Dogmenverständnis der graduellen Veränderlichkeit als Ausweis des Glaubensfortschritts schreibt die Konstitution »Dei Filius« des ersten Vaticanums fort (Denzinger 3020; 3043). V.s Traditionsbegriff rekurriert auf 1Tim 6.20. - Fraglich ist, ob das athanasianische Symbol (Quicumque vult) V. zuzuschreiben ist, wie dies von José Madoz und John Norman Davidson Kelly (s.u.) erwogen wurde. Hugo Koch (s.d.) spricht den zwar verschollenen, aber aus Prospers von Aquitanien (s.d.) »Pro Augustino responsiones ad capitula obiectionum Vincentianarum« (MPL LI, 177-186) bekannten Objectiones Vincentianae die Authentizität ab, die Connors (s.u.) hingegen verteidigt. José Madoz hat die »Excerpta sanctae memoriae Vencentii Lirinensis insulae presbyteri ex universo beatae recordationis Augustini episcopi in unum collecto« (saec. IX) in der spanischen Klosterbibliothek Ripoll V. zuschreiben können. - V.' Konziliaritäts- u. Dogmenverständnis wurde von den Reformkatholiken und namentlich von Ignaz von Döllinger (s.d.) gegen die Infallibilitätslehre des 1. Vaticanums angeführt.

Werke/Qu.ausgg.: Excerpta sanctae memoriae Vincentii Lirinensis insulae presbyteri ex universo beatae recordationis Augustini episcopi in unum collecto; José Madoz, Excerpta Vincentii Lirinensis (Estudios Onienses 1,1), Madrid 1940 (= MPL.S 3, 23-45); Gerhard Rauschen, Vincentii Lerinensis commonitoria (Florilegium Patristicum 5), Bonn 1906. Des Sulpicius Severus Schrr. über den hl. Martinus/Des hl. V. v. L. Commonitorium/Des hl. Benediktus Mönchsregel, übers. v. Pius Bihlmeyer/Gerhard Rauschen (BKV2 20), Kempten/München 1914; Commonitorium pro catholicae fidei antiquitate et universitate adversus profanas omnium haereticorum novitates, hrsg. v. Adolf Jülicher (SQS 1,10), Tübingen 1895, 19252 (= Nachdr. Frankfurt/M. 1968); R. St. Moxon, The Commonitorium of V. of L. (Cambridge Patristic Texts), Cambridge 1915; V. di L. Il Comminotorio. Introduzione, tradizione e note par Cola Femmina, Alba 1968; M. Moreiro Rubio, S. Vicente de L., El Commonitorio, Madrid 1976; San V. de L. Tratado de defensa de la antigüedad y universalidad de la fé catolica. Commonitorio. Ed. por Lucas F. Mateo Seco, Pamplona 1977.

Lit.: Gennadius, De vir. ill. 65 [64]; - Prosper v. Aquitanien, Pro Augustino responsiones ad capitula objectionum Vincentiarum: MPL XLV, 1843-1850; LI, 187-202; - H. E. Manning/C. Marriot, Tract No. 78 Catena Patrum No. III Testimony of Writers in the Later Engl. Church to the Duty of Maintaining Quod Semper, Quod Ubique, Quod Ab Omnibus Traditum Est, London 1837; - R. M. J. Poirel, De utroque commonitorio Lirinensi, Nancy 1895; - Ders., Vincentii Peregrini seu alio nomine Marii Mercatoris Lerinensis Commonitoria duo, Nancy 1898; - Hugo Koch, V. v. L. u. Marius Mercator: ThQ 81 (1899), 396-434; - Ders., V. v. L. u. Gennadius. Ein Btr. z. Literaturgesch. des Semipelagianismus (TU 31,2), Leipzig 1907; - W. S. Reilly, Quod ubique, quod semper, quod ab omibus. Etude sur la règle de la foi de V. de L., Tours 1903; - F. Brunetière/P. de Labriolle, Saint V. de L. (La pensée chrétienne), Paris 1906; - N. Dausse, Le développement du dogme d'après saint V. de L.: RThom 16 (1908), 630-651; 17 (1909), 692-710; - Carl Weyman, Analecta. VI. Liturgisches aus Novatian u. dem Martyrium der kappadokischen Zwillingen. VII. Die »Ed.« des Commonitoriums. VIII. Zum Carmen de passione Domini. IX. Zu den Vitae S. Melaniae iunioris: HJ 29 (1908), 575-590; - Ders., Analecta. XVIII. Ecce lignum crucis. XIX. Zur Arbeitsweise Rufins. XX. Nochmals die »Ed.« des Commonitoriums. XXI. Augustinisches bei Gregor dem Großen: HJ 40 (1920), 180-186; - Louis Saltet, Rv. d'ancienne hist. ecclésiastique: BLE 10 (1909), 23-38; - L. Globus, De H. V. van L. en zijne commonitoria: Studiën 79 (1913), 231-259.383-411; 80 (1913), 274-307.402-420.445-473; 81 (1914), 1-37; - Joseph Lortz, Der Kanon des V. v. L.: Der Katholik 2 (1913), 245-255; - A. C. Cooper-Marsdin, The Hist. of the Islands of Lérins, Cambridge 1914; - Johannes Spörl, Das Alte u. das Neue im MA. Stud. z. Problem des ma. Fortschrifttsbewußtseins: HJ 50 (1930), 927-341; - José Madoz, El concepto de la Tradición en San Vicente de L. (AnGreg 5), Rom 1933; - Ders., Le symbole du IVe concile de Tolède: RHE 34 (1938), 5-20; - Ders., Un tratado desconocido de San Vicente de L.: Gregorianum 21 (1940), 75-94; - Ders., Los excerpta Vincentii Lirinensis en la controversia adoptionista: Revista Española de Teología 13 (1953), 475-483; - Adhémar d'Alès, La fortune du »Commonitorium«: RSR 26 (1936), 334-356; - L. Cristiani, Lérins et ses fondateurs, Saint-Wandrille 1946; - Francesco Sciuto, Tertulliano e V. di L.: Miscellanea di studi letteratura cristiana antica 4 (1954), 127-138; - Hubert Kremser, Die Bedeutung des V. v. L. f. die röm.-kath. Wertung der Tradition (Diss. theol.), Hamburg 1959; - B. Luselli, Sulla pseudonomia di Vincenzo di L.: Atene e Roma 4 (1959), 216-222; - Edmond Griffe, Pro Vincentio Lirinensi: BLE 62 (1961), 26-32; - Ders., La Gaule chrétienne à l'époque romaine, 2 vols., Paris 1966; - William O'Connor, St. V. of L. and St. Augustine. Was the Commonitorium of St. V. of L. intended as a polemic treatise against St. Augustine and his doctrine on predestination?: Doctor Communis 16 (1963), 123-257 [separat Rom 1964 (Diss.)]; - John Norman Davidson Kelly, The Athanasian Creed, Quicumque vult, London 1964; - W. J. Mountain, The Excerpta Vincentii Lerinensis Part I: A revised ed.: Sacris erudiri. Jaarboek voor Godsdienstwetenschappen 18 (1967/1968), 385-405; - Piere Paul Marie Georges Courcelle, Nouveaux aspects de la culture lérinienne: RÉL 46 (1968), 379-409; - Jakob Speigl, Das Traditionsprinzip des V. v. L. Ein unglückliches Argument gegen die Definition der Unfehlbarkeit des Papstes, in: Georg Schwaiger (Hrsg.), Hundert J. nach dem Ersten Vatikanum (Regensburg 1970), 131-150; - Hermann Josef Sieben, Der Konzilsbegriff des V. v. L.: ThPh 46 (1971), 364-386; - Ders., Die Konzilsidee der Alten Kirche (Konziliengesch., R. B: Unterss.), Paderborn/München/Wien/Zürich 1979; - Marc Lods, Le progrès dans le temps de l'Église selon V. de L.: RHPhR 55 (1975), 365-385; - A. Pastorino, Il concetto di tradizione in Giov. Cassiano e in Vincenzo di L.: Sileno 1 (1975), 37-46; - Institutum Patristicum Augustinianum, Patrologia. Vol. III Dal Concilio di Nicea 325) al Concilio di Calcedonia (451). I padri latini a cura di Angelo di Bernardino con presentazione di Johannes Quasten, Casale Monferrato 1978 (= Nachdr. 1983), 517-522; - Salvatore Pricoco, L'isola dei santi. Il cenobio di Lerino e le origine del monachesimo gallico, Rom 1978; - Klaus Schatz SJ, Päpstliche Unfehlbarkeit u. Gesch. in der Diskussion des Ersten Vatikanums, in: Werner Löser/Karl Lehmann/Matthias Lutz-Bachmann (Hrsg.), DG u. kath. Theol. (Würzburg 1985 [= 19882)], 187-250; - Pierre Nautin, La lettre magnum est de Jérôme à V. et la traduction des homélies d'Origène sur les Prophètes, in: Jérôme entre l'Occident et l'Orient. XVIe centenaire du départ de S. Jérôme de Rome et de son installation à Bethléem. Actes du Colloque de Chantilly (Sept. 1986). Publiés par Yves-Marie Duval (Paris 1988), 27-39; - Victor Saxer, La Passion de S. V. diacre dans la 1re moitié du ve siècle. Essai de reconstruction: Rv. des Études Augustiniennes 35 (1989), 275-297; - Clemens M. Kasper, Theol. u. Askese. Die Spiritualität des Inselmönchtums v. Lérins im 5. Jh. (Btrr. z. Gesch. des alten Mönchtums u. des Benediktinerordens 40), Münster 1991; - Martin F. G. Parmentier, Ignaz v. Döllinger u. V. v. L.: IKZ 81 (1991), 41-58; - Altaner 417ff.; - Bardenhewer IV, 579-582; - DThC XV/2, 3045-3055; - Hermann Josef Frede, Kirchenschriftsteller. Verz. u. Sigel. 3., neubearb. u. erw. Aufl. des »Verz. der Sigel f. Kirchenschriftsteller« v. Bonifatius Fischer (Vetus Latina. Die Reste der altlat. Bibel 1/1), Freiburg 1981, 575; - Harnack, DG II2, 106-109; - LThK2 X (1965), 632f.; - Pauly-Wissowa, 2. R. XVI/2, 2192-2197; - RE3 XX (1908), 670-675 [Adolf Jülicher]; - RGG3 VI (1962), 1403f.; - Institutum Patristicum Augustinianum, Patrologia III. Dal Concilio di Nicea (325) al Concilio di Calcedonia (451). I Padre latini, a cura di Angelo di Bernardino, 1978 (= 1983), 517-521; - Tillemont XV, 143-146.859-862.

Klaus-Gunther Wesseling

Literaturergänzung:

Torsten Krannich, Von Leporius bis zu Leo dem Großen. Studien zur lateinischsprach. Christologie im fünften Jh. n.Chr. Tübingen 2005 (=STAC; 32); - Thomas G. Guarino, Tradition and doctrinal development: can V. of L. still teach the church?, in: ThSt 67.2006, S. 34-72; - Sebastian Berndt, Kontext u. Interpretation. Über d. Abhängigkeit d. Interpretation vom Kontext anhand d. "Kanons" von V.v.L. Nordhausen 2006.

Letzte Änderung: 13.11.2007